Жыранда і два берагі Бордо: як рака дзеліць стылі віна

Калі вы хоць раз трымалі ў руках бутэльку бордо, то амаль напэўна чулі загадкавыя фразы накшталт «левы бераг», «правы бераг», «Жырона». Для мясцовых гэта – звычайная геаграфія, для сомелье – мова прафесіі, а для нас з вамі – ключ да разумення таго, чаму два чырвоныя віны з аднаго рэгіёну могуць быць такімі рознымі.

Паспрабуем разабрацца жывой мовай: што такое Жырона, чым адрозніваюцца яе берагі, якое віно там робяць і як гісторыя палітыкі, гандлю і нават камароў (!) паўплывала на смак бордо.

Жырона: не проста рака на мапе

Жырона – гэта вялікі эстуарый, то бок шырокая дэльта, дзе зліваюцца дзве ракі: Гарона і Дардонь, а далей гэтая водная артэрыя ўпадае ў Атлантыку недалёка ад Бордо. Менавіта ўздоўж Жыроны сфармаваўся адзін з самых вядомых вінаробных рэгіёнаў свету – Бордо.

Бордо – гэта не толькі горад, а цэлы вінны сусвет з тысячамі гаспадарак (шато) і сотнямі апелясьёнаў. Штогод тут разліваюць больш за 700 мільёнаў бутэлек віна – ад багатых чырвоных да элегантных белых і салодкіх. І цэнтральная вось гэтага свету – Жырона, якая літаральна падзяляе вінаграднікі на два берагі з розным характарам.

Левы бераг: тэрыторыя кабернэ і гравію

Калі гавораць пра «левы бераг» Жыроны, маюць на ўвазе вінаграднікі, што ляжаць на заходнім баку эстуарыя і Гароны. Гэта перш за ўсё знакамітыя зоны Медок (з падзонамі Марго, Пойяк, Сен-Жульен і інш.) і Грав.

Што ў глебе

Галоўнае слова тут – гравій. У падглебе левага берага шмат гравію, пяску і вапняку. Гравій добра ўтрымлівае цяпло і адводзіць лішнюю вільгаць, што асабліва падабаецца сорту кабернэ савіньён.

• Гравій – лепшы дрэнаж, цяплейшыя глебы, павольнае паспяванне.
• Вапняк – мінеральнасць і структура.

Што ў келіху

На левым беразе ў купажах (сумесь сартоў) звычайна дамінуе кабернэ савіньён. Да яго дадаюць мерло, кабернэ фран, часам пэці вердо – але менавіта кабернэ задае тон.

• Больш стрыманыя ў водары у маладым узросце.
• Больш танінаў (адчуванне вастрыні), больш жорсткія ў маладосці.
• Смак: чорная парэчка, кедр, аловак, графіт, тытунь, сухія травы.
• Выдатны патэнцыял вытрымкі – з гадамі становяцца аксамітнымі і глыбокімі.

Левабярэжныя віны часта называюць «класічным абліччам Бордо» – менавіта яны сфармавалі легенду дзякуючы класіфікацыі 1855 года, створанай для Сусветнай выставы ў Парыжы. Тады сіндыкат брокераў Жыроны, па даручэнні Напалеона III, размеркаваў шато Медока і Грав па «кру» – узроўнях прэстыжу, што шмат у чым актуальныя і сёння.

Правы бераг: мяккі характар мерло

«Правы бераг» – гэта ўсходні бок Жыроны і Дардоні. Найбольш вядомыя назвы тут – Сент-Эмільён і Памероль, а таксама меншыя апелясьёны вакол горада Лібурн.

Глебы і клімат

Правы бераг – гэта больш гліністыя і вапняковыя глебы, халаднейшыя і вільготнейшыя ў параўнанні з гравійнымі ўзгоркамі левага берага. Такія ўмовы асабліва да спадобы сорту мерло.

• Гліна – утрымлівае ваду, дае магутнасць і шчыльнасць віна.
• Вапняк – дадае свежасці, доўгага паслясмаку.

Стыль віна

На правым беразе ў купажах дамінуе мерло, а кабернэ фран часта выконвае ролю «водарнага партнёра».

• Больш танінаў.
• Сліўныя, вішнёвыя, часам шакаладныя ноты.
• Віны часта здаюцца даступнейшымі ў маладым узросце.

Цікава, што ў афіцыйнай класіфікацыі 1855 года правы бераг практычна не быў прадстаўлены: у Лібурне не існавала ўласнага сіндыкату брокераў, таму гаспадаркі правага берага не трапілі ў спіс. Іх слава – вынік больш позняй гісторыі, ужо XX стагоддзя.

Чаму берагі такія розныя: крыху гістарычнага кантэксту

Рымляне, манахі і англічане

Вінаробства ў ваколіцах Бордо пачалося яшчэ пры рымлянах у I стагоддзі н. э. Яны завезлі вінаградную лазу ў Галію і ацанілі мяккі марскі клімат і даліны Гароны і Дардоні як выдатнае месца для вінаграднікаў.

У сярэднявеччы Бордо зрабіў сапраўдны скачок дзякуючы палітыцы. У XII стагоддзі, пасля шлюбу Элеаноры Аквітанскай з Генрыхам Плантагенетам, землі Аквітаніі адышлі пад уладу англійскай кароны. Для англічан віно Бордо стала стратэгічна важным таварам: яны масава імпартавалі «клерэт» – светлыя чырвоныя віны з Гароны і Жыроны, што і праславіла рэгіён у Паўночнай Еўропе.

Левы бераг: шлях да Лондана і іерархіі

Блізкасць да Атлантыкі і зручны выхад па Жыроне зрабілі левы бераг гандлёвым калідорам да Англіі. Тут актыўна развіваліся вялікія маёнткі, якія маглі стабільна пастаўляць вялікія партыі віна. Менавіта яны і трапілі ў элітную класіфікацыю 1855 года, якая замацавала за левым берагам статус «арыстакрата Бордо».

Гісторыкі вінаробства падкрэсліваюць, што поспех французскіх вінаў значна базаваўся на спалучэнні унікальных кліматычных умоў і граматнага гандлю. У Бордо гэта праявілася асабліва ярка.

Правы бераг: павольны старт – гучны поспех

Правы бераг доўгі час заставаўся некалькі ў цені – больш дробных гаспадарак, менш прамога доступу да вялікіх партавых шляхоў. Яго зорны час настаў у XX стагоддзі, калі светам пракацілася хваля захаплення больш мяккімі, «чалавечымі» чырвонымі вінамі. Мерло з Сент-Эмільёна і Памероля, з яго сакавітай плодова-сліўнай прыродай, ідэальна ўпісаўся ў гэты трэнд.

Сёння правы бераг мае ўласныя класіфікацыі (асабліва ў Сент-Эмільёне), а некаторыя памерольскія шато сталі сапраўднымі культовымі брэндамі – часта без якіх-небудзь афіцыйных «кру» у духу 1855 года, але з касмічным попытам на аўкцыёнах.

Не толькі чырвонае: белыя і салодкія віны Жыроны

Хоць Бордо перш за ўсё асацыюецца з чырвонымі вінамі (якіх вырабляюць большасць з тых самых 700+ мільёнаў бутэлек на год), рэгіён вакол Жыроны дае і вельмі цікавыя белыя віны.

• На левым беразе, у частцы Грав і Пэсак-Леоньян, робяць сухія белыя на аснове савіньён блан і семійона.
• У раёне Сотэрна (вышэй па цячэнні Гароны) нараджаюцца легендарныя салодкія віны, дзе туманы, створаныя блізкасцю ракі, дапамагаюць развівацца «благароднай плесені» ботрытіс.

І зноў роля вады і мікраклімату з'яўляецца ключавой: менавіта спалучэнне рэк, Атлантыкі і глебаў стварае той «бордоскі тэрруар», пра які так шмат гавораць.

Цікавыя факты пра Жырону і Бордо

• Ад назвы мясцовага чырвонага віна паходзіць само слова «бордовы» – той самы глыбокі чырвона-брунатны колер.
• Французскія вінаробы аднымі з першых пачалі масава захоўваць віно ў дубовых бочках, што не толькі спрасціла транспартаванне, але і палепшыла смак напою.
• Філоксера, маленькі жук з Амерыкі, у XIX стагоддзі ледзь не знішчыла ўсю вінную лазу Францыі; выратавалі вінаграднікі Бордо прышчэпкай еўрапейскіх сартоў на ўстойлівыя амерыканскія падшчэпы.
• У рэгіёне дзейнічае каля 9 тысяч шато і больш за 15 тысяч вінаробаў – ад маленькіх сямейных гаспадарак да вялікіх даменаў.
• Надпіс «Mis en bouteille au château» на этыкетцы азначае, што віно разліта ў бутэлькі прама ў маёнтку, дзе яго і вырабілі.

Як «дегуставаць» Жырону ў келіху

Каб адчуць розніцу паміж берагамі Жыроны, не абавязкова ехаць у Францыю (хоць гэта заўсёды добрая ідэя). Дастаткова ўзяць дзве бутэлькі:

1. Левы бераг – напрыклад, апелясьён Медок або О-Медок, дзе ў купажы дамінуе кабернэ савіньён.
2. Правы бераг – віно з Сент-Эмільёна або любога апелясьёна з надпісам «Côtes» каля Дардоні, дзе мерло грае першую скрыпку.

Паспрабуйце іх побач: звярніце ўвагу на водар (чорная парэчка і кедр супраць слівы і вішні), на адчуванне танінаў (сухая, больш структурная левабярэжная класіка супраць мякчэйшай, «круглейшай» правабярэжнай тэкстуры). У гэты момант Жырона перастае быць проста лініяй на мапе – яна становіцца смаковай мяжой паміж двума характарамі аднаго вялікага рэгіёну.

І, магчыма, наступны раз, калі пачуеце ад сомелье «гэта тыповы левы бераг», вы ўжо дакладна ведаеце, што за гэтымі словамі стаяць і рымляне, і англійскія каралі, і гравійныя глебы, і мерло, што паспела на сонечным гліністым схіле над Жырондай.