Папа Рымскі з Бардо: як пантыфік заснаваў вінаграднікі Château Pape Clément

Калі чуем слова «Бардо», уяўляем элегантнае французскае віно, а не Папу Рымскага. Але ў гісторыі гэтага рэгіёну ёсць адзін вельмі незвычайны персанаж – папа Клімент V, родам менавіта з-пад Бардо. Менавіта ён даў старт вінаробнай гісторыі маёнтка, які сёння вядомы як Château Pape Clément – то бок літаральна «Шато Папы Клімента».

У гэтым артыкуле разбярэмся, якім чынам Папа Рымскі звязаны з Бардо, як узніклі «папскія» вінаграднікі і чаму іх гісторыя важная не толькі для аматараў віна, але і для разумення ролі Царквы ў развіцці еўрапейскага вінаробства.

Папа Клімент V: пантыфік з Бардо

Будучы папа Клімент V нарадзіўся ў Аквітаніі і быў звязаны з Бардо і яго ваколіцамі. Да абрання Папам ён быў архібіскупам Бардо, добра ведаў мясцовы клімат, глебы і вінаробныя традыцыі рэгіёну. Важны момант: гэта не быў «чужы іерарх з Рыма», а чалавек, які вырас на гэтай зямлі.

У 1305 годзе яго абралі Папам Рымскім, і ён узяў імя Клімент V. Менавіта з ім звязваюць пачатак так званага Авіноньскага палону пап – перыяду, калі папская рэзідэнцыя была перанесена з Рыма ў французскі горад Авіньён. Але нягледзячы на новую ролю ў цэнтры хрысціянскага свету, Клімент не забыў пра родныя землі.

Як Папа звязаны з Бардо на практыцы

Па гістарычных крыніцах, Клімент V валодаў уласным вінаграднікам паблізу Бардо. Гэта гаспадарка з часам атрымала назву Château Pape Clément – на яго гонар. То бок сувязь вельмі прамая:

• Папа Клімент V быў родам з рэгіёну Бардо.
• Да абрання пантыфікам ён быў мясцовым царкоўным і землеўладальнікам.
• Ён меў уласныя вінаграднікі, якія сталі асновай сучаснага шато «Папа Клімент».

Сёння гэта шато лічыцца адным з найстарэйшых вінаробных гаспадарак у Бардо, якое мае дакументаваную гісторыю вырошчвання вінаграду з пачатку XIV стагоддзя. Сам факт, што вінаграднікі сягаюць каранямі да часоў пантыфіка, робіць іх унікальнымі нават па мерках Старога Свету.

Бардо ў часы Клімента V: чаму гэта было важна

Каб адчуць маштаб, варта ўявіць, якім было Бардо ў Сярэднявеччы. Вінаград у рэгіёне пачалі вырошчваць яшчэ за рымлянамі. У XII–XIII стагоддзях Бардо стаў ключавым вінным пастаўшчыком для Англіі, асабліва пасля шлюбу Аліенор Аквітанскай з Генрыхам II Плантагенетам. Ад порта Бардо да Лондана рэгулярна ішлі судны, загружаныя віном.

І ўжо на гэтым фоне з'яўляецца фігура Папы Клімента V – чалавека, які спалучае тры ролі:

• духоўны лідар каталіцкага свету,
• палітычны гулец у еўрапейскай палітыцы,
• землеўладальнік і вінароб з Бардо.

Гэта спалучэнне ўпісваецца ў агульную карціну таго часу: Царква актыўна ўкладалася ў вінаграднікі, бо віно было не толькі напоем, але і літургічным элементам (меса), часткай штодзённага рацыёну і важным гандлёвым таварам.

Папскія вінаграднікі: што менавіта заклаў Клімент V

Дакладныя дакументы XIV стагоддзя з апісаннем кожнай лазы да нас, вядома, не дайшлі. Аднак гісторыкі вінаробства адзіныя ў некалькіх ключавых момантах:

• Клімент V не проста выпадкова валодаў зямлёй – гэта быў свядомы выбар вінаградніка у прыгарадзе Бардо.
• Вінаграднікі пры яго маёнтку разглядаліся як гаспадарка высокага статусу, звязаная з асобай Папы.
• Сам факт папскага патранату павышаў прэстыж мясцовых вінаў і рэгіёну ў цэлым.

Важна разумець, што тагачасныя папы былі не толькі духоўнымі, але і свецкімі кіраўнікамі. Яны распараджаліся землямі, збіралі падаткі, утрымлівалі двор – і, як сведчаць шматлікія апісанні, цалкам цанілі добрае віно. Таму жаданне Клімента мець «сваё» віно з роднага краю было цалкам натуральным.

Чаму шато называецца «Папа Клімент»

Сучасная назва Château Pape Clément наўпрост ушаноўвае яго гістарычнага заснавальніка. Сам вінаграднік існаваў задоўга да з'яўлення звыклых сёння класіфікацый Бардо (тыпу знакамітай класіфікацыі 1855 года, уведзенай па загадзе Напалеона III). Але дзякуючы таму, што яго ўладальнікам быў будучы Папа Рымскі, імя шато стала часткай гісторыі не толькі рэгіёну, але і ўсёй французскай віннай культуры.

Царква і вінаграднікі: шырэйшы кантэкст

Гісторыя папскіх вінаграднікаў каля Бардо – не адзінкавы выпадак. У Сярэднявеччы царкоўныя інстытуты адыгрывалі ключавую ролю ў развіцці вінаградарства па ўсёй Францыі:

• бенедыкцінскія і іншыя манастыры валодалі вінаграднікамі ў Бардо, Бургундыі, Эльзасе, даліне Луары, Шампані.
• у самім Бардо бенедыкцінцы мелі некалькі гаспадарак, якія з часам сталі вядомымі шато, як-от Château Carbonnieux.

Манахі і святары былі не толькі «спажыўцамі» віна, але і практыкамі: яны ўдасканальвалі метады догляду за лозай, захоўвання і вытворчасці віна. На гэтым фоне папскія вінаграднікі пад Бардо – лагічная ланка ў доўгім ланцугу царкоўнага ўдзелу ў вінаробстве.

Як папскі вінаграднік упісваецца ў гісторыю Бардо

Рэгіён Бардо сёння – гэта больш за 120 тысяч гектараў вінаграднікаў і мільёны бутэлек віна ў год. Але калісьці землі вакол горада лічыліся складанымі для вінаградарства: іх давялося асушваць, удасканальваць дрэнаж, прыцягваць тагачасных «навукоўцаў» для паляпшэння глебаў.

На фоне гэтага развіццё гаспадарак з моцнымі патронамі – такімі, як папа Клімент V – мела асаблівае значэнне. Папскі статус:

• прыцягваў увагу да вінаў з рэгіёну,
• паднімаў іх прэстыж на міжнародным узроўні,
• узмацняў рэпутацыю французскага віна ў цэлым.

Нядзіўна, што гісторыя французскага віна асобна згадвае менавіта момант абрання Клімента V і перанос папскай рэзідэнцыі ў Авіньён як этап, які ўзмацніў славу французскіх вінаў. Папская курыя актыўна спажывала і падтрымлівала віны з розных рэгіёнаў Францыі, і Бардо не было выключэннем.

Што засталося ад папскіх вінаграднікаў сёння

Сёння Château Pape Clément – прызнанае гаспадарка ў апелясьёне Песак-Леаньян (частка бардоскага субрэгіёну Грав). Яно працягвае вырабляць віно, абапіраючыся на шматвяковую гісторыю і сучасныя тэхналогіі. Хоць канкрэтныя сарты, метады і ўладальнікі змяняліся шмат разоў, ключавое засталося нязменным:

• вінаграднікі вядуць сваю гісторыю ад пачатку XIV стагоддзя,
• першым вялікім патронам быў будучы Папа Рымскі Клімент V,
• сама назва шато нагадвае пра гэтую сувязь штодня – кожнаму, хто трымае бутэльку ў руках.

Гэта адзін з рэдкіх прыкладаў, калі гісторыя вялікай палітыкі, царквы і лакальнага рамяства так цесна пераплятаюцца: з аднаго боку – папская тыяра, з другога – глеба, лоза і бочкі ў склепе.

Людскі вынік: навошта нам гэтая гісторыя

Гісторыя папскіх вінаграднікаў у Бардо паказвае вельмі простую рэч: вялікі вінны рэгіён – гэта не толькі пра клімат і глебы. Гэта яшчэ і пра людзей, іх амбіцыі, веру і густы. Папа Клімент V хацеў мець сваё віно з роднай зямлі – і дзякуючы гэтаму сёння мы маем адно з найстарэйшых шато Бардо з унікальнай гісторыяй.

Калі наступным разам убачыце на этыкетцы Château Pape Clément, можна ўспомніць: гэта не проста прыгожая назва. За ёй стаіць рэальная асоба з XIV стагоддзя, якая прайшла шлях ад архібіскупа Бардо да Папы Рымскага – і пакінула пасля сябе след не толькі ў гісторыі Царквы, але і ў свеце віна.

І ў гэтым, мабыць, ёсць галоўны шарм старых вінаробных гісторый: кожны глыток нагадвае, што віно – гэта заўсёды трохі пра зямлю, трохі пра надвор'е і вельмі шмат – пра людзей.